راهکارهای مختلف جهت جاوگیری از سرمای دیر رس در باغات


سلام به نا بر شروع سرماهای چند روز اخیر در مناطق سردسیر (نیمه شمال غربی بخصوص مناطق آذربایجان) ضروری دیدم که این پست رو دوباره به روز آوری کنم تا شاید مفید و مثمر ثمر واقع گردد

کشاورزان ما از دیر باز با مشکل سرمای دیر رس بهاره دست و پنجه نرم میکنند و این بلای خاموش در عرصه کشاورزی سالانه حسارات قابل توجهی در اقصا نکات جهان به کشاورزان وارد میکند که در این بین کشاورزان ما نیز از این بلای طبیعی بی بهره نیستند اما میتوان برای مواجهه با این عمل طبیعت راهکارهایی را اندیشید تا بلکه بتوان تا حدودی بسته به شدت سرما و استفاده از راه وکارها از شدت خسارت وارده به باغات کاست.

*نکته*در کشاورزی مدرن یعنی کشورهای اروپایی و آمریکا که بیشترین بهره وری از کشاورزی را دارند به جهت کسب اطلاعات بیشتر کشاورزان از شرایط جوی زمانهای کود دهی؛سم پاشی و... سیستمی را طرح ریزی کرده اند به نام هوا شناسی کشاورزی(رادیو کشاورزی)که همان هواشناسی معمول است اما با دقت بیشتر و مخصوص کشاورزی که با بررسی نقاط و موقعیتهای سالها و فصول گذشته اطلاعات دقیقی را به کشاورزان در مورد تصمیم گیریهای عاطی به انها میدهد.

در این بین راهکارهای علمی تجربی و تحقیقاتی بسیاری نیز وجود دارند که با تلفیق انها در کنار یگدیگر میتوان نتایج بهتری در مقابل سرما ناگهانی اتخاذ کرد

که در زیر به پاره ای از انها اشاره میکنیم..

باغداران كاملا از نتایج زیانبار عدم محافظت درختان در برابر سرمای زمستان مطلع هستند.
لذا اعتقاد به مقاومت در برابر سرما به عنوان یك پدیده و ابزار كمكی برای جلوگیری از بروز خسارت ناشی از سرما از نظر باغداران از اهمیت اساسی برخوردار است. گیاهان درحال رشد غیر مقاوم بوده و قادر به مقاوم شدن نیستند. لذا ركود در طول ماههای سرد زمستان برای بقائ گیاهان و درختان میوه ضروری می باشد. درختان میوه در زیستگاهای طبیعی خود به ندرت توسط سرما صدمه می بینند زیرا در آنها مكانیسم سازگاری در آنها توسعه یافته است كه به آنها اجازه می دهد در طول شرایط آب و هوایی شدید زمستان به حالت ركود بروند. 

اكثر درختان میوه منطقه معتدله در معرض یخبندان زمستان یا سرما زدگی بهاره قرار می گیرند كه این امر موجب خسارتهای شدید اقتصادی می گردد. حتی آن دسته از مناطق تولید میوه كه در موقعیتهای جغرافیایی خاص احداث می شوند كه خسارت وارده ناشی از سرما در آنها به حداقل كاهش داده شده نیز بعضا با این حوادث مواجه می گردند. 

یخ زدگی زمستانه

عامل پراكندگی گونه های مختلف درختان میوه در روی كره زمین مقاومت یا حساسیت درختان به سرمای زمستانه می¬باشد. در مناطق سرد از ارقام مقاوم به سرما و از پایه های مقاوم به سرما استفاده می شود. در اثر سرمای بیش از حد زمستان، گونه های پوست نازك شكاف خورده و در اثر یخبندان شاخه ها سیاه می شوند. در گیاهان چوبی مقاوم، در اثر یك سری تغییراتی كه حاصل می شود در اواخر تابستان و پاییز موجب مقاوم شدن آنها در برابر سرما می گردد. در طی مقاوم شدن درختان تغیرات زیادی در درختان صورت می پذیرد. اولین مرحله مقاوم شدن توسط روزهای كوتاه شروع می شود كه منجر به توقف رشد می شود. دومین مرحله مقاوم شدن مستلزم دمای پایین می باشد كه مواد محرك مقاومت ساخته می شود. تدابیر زراعی در مقاومت كونه های درختان میوه تاثیر بسزایی دارد.

ازجمله تجمع كربوهیدراتها كافی در درختان میوه و اندامهای آن موجب افزایش مقاومت در برابر سرما می گردد. آبیاری بی رویه، دادن كود ازته بیش از حد، محصول زیاد ، ریزش زود هنگام برگها، تولید محصول بیشتر، هرس زود هنگام موجب كاهش مقاومت درختان میوه می شود. پایه های درختان میوه نیز در میزان مقاومت آنها به سرمای زمستانه متفاوت می باشد. برای مثال پایه های سیب مالینگ 19 و 2، پایه مالینگ مرتون 104 و 111 مقاوم به سرما هستند. در گلابی هنگامی كه روی پایه بذری پیوند شده و از میان پایه اولدهام استفاده می شود، مقاومت در برابر سرما فزایش می یابد. پایه محلب كه برای گیلاس به كار برده می شود مقاوم به سرما می باشد. پایه نارنج سه برگ مقاوم به سرما بوده و برای مركبات به كار برده می شوند. پایه آلوی ماریانا نیز مقاوم به سرما بوده و برای آلو و هلو مورد استفاده قرار می گیرد.

سرما زدگی بهاره

سرمای دیررس بهاره موجب آسیب دیدن جوانه های تازه بیدار شده درختان میوه می شوند و در صورت دیررس بودن بیشتر این نوع سرماها، حتی به میوهای تازه تشكیل شده نیز خسارت وارد می كند. جوانه های بارور در حال ركود به سرمای زمستانه مقاوم هستند اما مقاومت آنها هنگام بیدار شدن جوانه ها كاهش می یابد. به طور كلی جوانه های گل در دمای 2- و 3- درجه سانتیگراد از بین می روند. میوهای تازه تشكیل شده نسبت به گلها حساس تر هستند و در منفی 0.5- درجه سانتیگراد آسیب می بینند. در اوایل بهار جبهه های سرد هوا در منطقه پرورش درختان میوه و در شبهای بدون ابر موجب خسارت دیدن جوانه درختان میوه می گردد. 

روشهای جلوگیری از سرمای زدگی بهاره

روشهای مختلفی برای جلوگیری از سرمای دیررس بهاره وجود دارد كه می تواند جوانه های گل و میوهای تازه تشكیل شده درختان میوه را از سرما زدگی محافظت كند.
انتخاب ارقام دیر گل
در مناطقی كه احتمال خطر سر مایه دیر رس بهاره است با توجه به تاریخ گلدهی ارقام مختلف یك گونه درختی می توان از ارقام دیر گل استفاده كرد این ارقام با توجه به دیر بازكردن گل كمتر با سرما های دیر رس بهاره مواجه می شوند اخیرا در برخی مناطق از بادام های دیر گل استفاده به عمل می آید. 

استفاده از تركیبات شیمیایی

استفاده از اتفن درختان میوه هسته دار در پاییز موجب دیر باز شدن جوانه ها به مدت 12-4 .روز در بهار می شود. استفاده از هورمون نفتالین استیك اسید در بهار موجب تا خیر 2-1 هفته در زمان گلدهی درختان می گردد .

موقعیت و محل باغ

در مناطق شیب دار و كنار تپه های ماهور در صورت احتمال وجود سرما های دیر رس بهاره محل باغ را در شیب های شمالی انتخاب می كنند تا در اوایل بهار دیر تر گر م شده و موجب تاخیر در بیدار شدن جوانه ها گردد. ایجاد باغ میوه در كنار جنگل ها، رود خانه ها، بركه ها و كنار سواحل كه دارای هوای مرطوب و نقطه شبنم بالا هستند آسیب های سرمای بهاره را كاهش می دهد. 

پاشیدن آب بر روی درختان

پاشیدن آب بر روی شاخه های درختان میوه در دمای صفر درجه سانتیگراد موجب تشكیل یخ می شود. به ازای هر لیتر آب كه یخ می شود 80 كیلو كالری گرما آزاد می شود.گرمای آزاد شده موجب گرم شدن اجسامی كه در تماس با آب هستند می¬شود در ضمن تشكیل یك لایه نسبتا عایق یخ در اطراف جوانه موجب می¬شود تا دمای جوانه از صفر درجه سانتیگراد پایین نیاید برای این منظور می¬توان از سیستم آبیاری بارانی استفاده كرد و یا توسط محلول پاشها روی درختان میوه آب پاشید. پاشیدن آب باید در دمای صفر درجه سانتی¬گراد انجام گیرد. 

تدابیر زراعی

نوع سطح خاك در محافظت دمای هوا تاثیر دارد و اختلاف دمای حدود 1/7 درجه سانتی گراد ایجاد میكند. برای محافظت در برابر سرما و یخبندان های ناشی از تشعشع، خاك باید مرطوب و عاری از علف های هرز و شخم نخورده باشد. زیرا زمین شخم خورده دارای هوای بیشتر بوده و گرمای ویژه كمتری دارد از این رو خاك شخم خورده سریع تر سرد می¬شود اما خاك های مرطوب دیرگرم شده و دیر تر دمای خود را از دست میدهند علفهای سطح خاك نیز نوعی هدایت كننده گرما ارخاك به هوا می باشند تدابیر زارعی ذكر شده یخ زده گی را در لایه 15سانتی متر سطح خاك به تاخیر می اندازد و بویژه برای جلو گیری از سرما زدگی گیاهانی همچون توت فرنگی و انگور موثر واقع می گردد. 

گرم كردن باغ توسط بخاری های باغی

كار گذاشتن بخاری یا پلارهای باغی در قسمت های مختلف باغ و سوزاندن موادی همچون چوب نفت یا گازوییل موجب گرم شدن باغ می گردد. این روش در مناطق سردسیری ممكن است تاثیر زیادی نداشته باشد اما در مناطق نیمه گرمسیری مثلا در باغات مركبات، انار، انجیر زیتون و غیره می¬تواند موثر واقع شود. 

ایجاد دود برای كاهش تشعشع

در شب های كه احتمال بروز سرما می باشد با سوزاندن كاه وكلش و مواد دیگر موجب ایجاد دود در هوای باز گردید ذرات معلق در هوا هر چقدر بیشتر باشد انعكاس حرارت به سقف آسمان تقلیل می یابد زیرا تشعشع حرارت كه با طول موج های بلند به طرف آسمان منعكس می شود توسط ذرات هوا جذب شده و دمای باغ را حفظ می كنند. 

ایجاد بادشكن در اطراف باغ

كشت درختان باد شكن همچون چنار زبان گنجشك، افرا و غیره در جهت شمالی كه باد های سرد می زود موجب محافظت درختان میوه از سرما می شود.