اعتلاي صنعت انگور ايران در گروي بهره­گيري از رهيافت­هاي روز دنيا

"دکتر مهدي حدادي نژاد"

کشور­های چین، ایتالیا، ايالات متحده و فرانسه، با توليد بيش از 5/6 ميليون تن انگور در سال، از توليدکننده­هاي اصلي انگور در دنيا هستند اين در حالي است که آخرين میزان تولید انگور در ایران 2/2 میلیون تن در سال گزارش شده است (فائو، 2013). نکته قابل توجه اينست که تولید انگور در 4 کشور يادشده و البته بسياري از کشورهاي ديگر، بیشتر برای محصولات تخمیری بوده، بنابراین برداشت در آنجا به راحتی با دستگاه­های مکانیزه صورت می­گیرد. در حالیکه تولید انگور در کشور ما، بیشتر برای مصارف تازه­خوری، و بخشی هم براي تولید کشمش مي­باشد، بنابراین برداشت مکانیزه در آن نیازمند تمهیدات ویژه­اي است و تقریبا  مقرون به صرفه نمی­باشد.

آنچه که انگور ایران را متمايز از انگور ساير کشورها مي­کند قدمت کشت و کار و اهلی­سازی انگور در ایران باستان است. بر اساس اطلاعات موجود، قدمت اهلی­سازی انگور در ایران به بیش از پنج هزار سال بالغ مي­شود. با این حساب، پيشينيان ما در زمان­هاي گذشته، با صبر و حوصله فراوان، ارقام برتر و پر محصول، و حتی ارقام  بردبار به تنش­هاي زنده و غير زنده را غربال­گري و انتخاب نموده­اند و ما امروزه از نتيجه دسترنج آنها که در زمان خود از سرآمدهای روز جهان به شمار می رفته­اند استفاده می­کنيم.

«ديگران کاشتند و ما خوردیم. ما بکاریم و دیگران بخورند».

با مقدمه­ای که گذشت در می­یابیم مصرع اول بيت فوق، در مورد پيشينيان ما صادق بوده اما آیا نسل امروزی پژوهشگران و حتي کشاورزان ایرانی، دستاورد درخور و شایسته­ای برای نسل آینده داشته­اند؟ گفتني است انگور در دنیای پیشرفته امرزو، اولین درخت ميوه­اي بوده است که از مجموعه ژن­های آن همچون انسان، بطور کامل رمزگشایی شده است و این مجموعه اطلاعات ارزشمند برای شناسایی، دست­ورزی و حتی جابجایی ژن­ها به وفور استفاده می­شود. شاید انتظار است که بگوییم در این مورد ما از دنیا عقب هستیم اما باید به دانشمندان و پژوهشگران کشورمان افتخار کنیم که با تلاش­های شبانه­روزی، فناوری­های مدرن کشت بافت، نجات جنین، شناسایی، ارزیابی، تغییر و انتقال ژن در انگور برایشان هدفی دوراز دسترس نیست و بصورت تخصصی از آنها استفاده می­نمایند.

از سوی دیگر معرفی ارقام جدید از جمله راهکارهاي رايجي است که ضمن غلبه بر مشکلات صنعت انگور از جمله نقصان کیفیت و کمیت محصول و ضعف مقاومت یا تحمل به تنش­های زنده و غیر زنده، حرکت رو به رشد صنعت تولید انگور را در جهان سرعت مي­بخشد. از این لحاظ نیز ایران به پشتوانه ژرم­پلاسم غني و تلاش پژوهشگران خود به حرکت­هاي درخوری قدم نهاده که از جمله آنها می­توان به برنامه اصلاح انگور تازه­خوری ایران در دانشگاه تهران اشاره نمود که نتایج حاصل از آن در نشریات معتبر داخلی و خارجی، و اخیرا نیز در پایگاه الکترونیکی کاتالوگ بین­المللی ارقام انگور به آدرس www.vivc.de منتشر شده است. اما این همه ماجرا نیست. ...

امروزه در جهان پیوند ارقام انگور روی پایه­های مقاوم به تنش­های زنده (آفات و بیماری­ها) و غیر زنده (تنش خشکی، سرما، شوری و ...) بسیار رایج است. اما در ایران، برنامه­های اصلاح پایه­های مقاوم به خشکی، شوری و سرما در مراحل اولیه خود به سر می­برند و نتایج آنها هنوز جنبه کاربردی به خود نگرفته است.

امروزه، احداث و مدیریت کاشت و داشت محصول در دنیا به سرعت به سوی مکانیزاسیون پیش می­رود بطوریکه احداث باغات روسیمی و داربستی در انگورکاري­هاي دنيا، به امری رايج تبديل شده و استفاده از دستگاه­های دیجیتال و هوشمند در آبیاری تاکستان­ها در دستور کار قرار گرفته است تا بتوان از طریق آنها بهترین زمان آبیاری، تغذیه و مدیریت آفات و بیماری­ها، پیش­بینی و عملیاتي شود. اين در شرايطي است که در تاکستان های سنتی ایران هنوز بخش بزرگی از آب مصرفی به دلیل بکارگیری روش های غلط غرقابی هدر می­رود و سیستم زمینی تربیت بوته­ها میزان آلودگی آنها به انواع بیماری­ها و آفات را افزایش می­دهد.

به امید روزی که تاک­داران کشورمان در سایه حمایت­های وزارت جهاد کشاورزی از بخش تحقیقات کاربردي دانشگاه­ها، تاکستان­های خود را بر اساس شيوه­هاي داربستی، با استفاده از ارقام جدید بیدانه ایرانی که روی پایه­های مقاوم بومی پیوند شده، احداث کنند و مدیریت آبیاری تحت فشار و تغذیه تاکستان­ها را با استفاده از فناوری­های هوشمند با حداقل هزینه و حداکثر کارآیی انجام دهند. ترديد نکنيد که بهره­گيري از رهيافت­هاي روز دنيا در توليد انگور، باعث اعتلاي اين صنعت در کشور ما نيز خواهد شد.

انشاء ...